لیدوما شهر تاریخی ممسنی

هویت ، اصالت وداشته های تاریخی نورآباد نشان از نجابت قومی دارد که بیش از شش قرن قبل از میلاد معمار شهری به نام لیدوما بوده اند . این میدان بزرگ با مساحتی حدود پنجاه هکتار از معبرهای دوران هخامنشی که بر سر راه شاهی پاسارگاد و تخت جمشید به شوش قرار داشته و شاهان و فرمانروایانی که بنا به ضرورت کشور گشایی و یا مقتضیات زمانی در این فاصله رفت و آمد می کردند از این شهرها و کاخهای بین راهی آن بهره می بردند. یکی از شهرهایی است که در نوشته‌های هخامنشی به کرات از آن نام برده شده است و به واسطه نوع معماری و موقعیت جغرافیایی مورد عنایت بوده است .در گل‌نوشته‌های تخت جمشید از ۲۶ شهر میان تخت جمشید تا شوش نام برده شده که لیدوما به تناسب ذکر قابلیت های موجود بیش از دیگر عناوین بوده است . زمانی که جرج کامرون و پرفسورهیکس تحقیقا ت خود را برروی لویح گلی موجود در محوطه تاریخی فهلیان انجام دادند به این واقعیت رسیدند که سیزده شهر از شهرهای دوران هخامنشی در منطقه ممسنی واقع شده است که یکی از این شهرها شهر لیدوما می‌باشد و بعدها کیکیو آتارشی و دکتر هاوارجی ژاپنی نیز در در سال ۱۳۳۸ ساختمان هخامنشی را در این قسمت کشف نمودند و بعداً معماری این بناها را با کاخهای داریوش ، خشایار شاه و اردشیر هخامنشی در شوش و پاسارگاد مقایسه کردند و با این قیاسها و مطالعات دریافتند که اینها آثار به جا مانده از دوران هخامنشی می باشد، پس لیدوما یکی از شهرهای بین راهی دوران هخامنشی بوده که وجه تمایزی است بر دیگر آثار تاریخی آن دوران . به استناد تاریخ این بنا در زمان شاهان اول هخامنشی یعنی داریوش و یا خشایار شاه ساخته شده است. از آن جا که این دو پادشاه بلافاصله و پس از هم به قدرت رسیدند، احتمال دارد که در اواخر دوره داریوش و اوایل دوره خشایارشاه این بنا ساخته شده باشد. واما اینکه لیدوما کجا بوده و چه کسی آن را کشف کرده و جرج کامرون و پرفسور هیکس و کیکیو آتارشی چرا تحقیق کردند و در مسیر کدام فرمانروا یا پادشاه قرار گرفته و چقدر مساحت داشته و ... بماند .باید دید آلان لیدوما کجاست و چه می گوید . کمترین توجه به این آثار و عدم بررسی مشکلات پیش رو برای حفظ این بنای تاریخی از سوی متولیان امر شاید زنگ خطری باشد تا بیش از پیش به هوش باشیم و به گوش که شرمنده نسل های آینده نشویم ، چون اگر غیر از این باشد یقینا در معرض قضاوت آیندگان قرار می گیریم و شاید بی عرضه گان این برهه از تاریخ قلمداد شویم که کمتر توجهی به داشته های اصالتی خود داشته اند . از جمله مشکلات اساسی دم دست لیدوما مالکیت کشاورزان محلی است که در محدوده این کاخ واقع گردیده اند؛ زمین‌هایی که کشت و زرع در آنها محل درآمد و ارتزاق کشاورزان روستای سورون است، برای این مردم که در معاش مانده اند حفظ آثار تاریخی معنا و مفهومی ندارد آنها نان شب زن و بچه‌شان از تاریخ و پیشینه باستانی و داریوش و کورش و لیدوما اهمیت بیشتری دارد. وقتی کشاورزی تنها راه کسب روزی‌شان باشد، تردیدی نیست که سازمان میراث فرهنگی –‌که متولی اصلی پاسداشت میراث باستانی این مرز و بوم است،فکری برای این محوطه تاریخی بکند، آن‌گونه که از تحقیقات محلی بر می آید با مبلغی حدود دویست میلیون تومان می‌توان این زمین‌ها را خرید و هم خیال مالکان زمین‌ها را آسوده کرد و هم لیدومای هخامنشی را با خیال راحت نجات داد. با این حال اما هنوز این امر تحقق نیافته و لیدوما همچنان زیر خاک است.

قربان کرمی ; ٦:٤٤ ‎ق.ظ ; ۱۳٩۳/٤/۱۱